Open Monumentendag Breda

4. Waalse Kerk

De Waalse Kerk in Breda heeft altijd al veel connecties gehad met Europa. In 1440 is de kapel gebouwd in opdracht van Johanna van Polanen en genoemd naar St. Wendelinus, die vooral ook geëerd werd door de moeder van Johanna, Odilia van Salm. Door het leven de heilige Wendelinus is er meteen al een relatie met Europa. Aan de hand van een powerpoint-presentatie en ander beeldmateriaal wordt de geschiedenis van zowel de Waalse Kerk als van St. Wendelinus tijdens de Open Monumentendagen in beeld gebracht.

Aan de hand van illustraties en teksten wordt de bezoeker meegenomen in het ontstaan van de Waalse Kerken in Nederland door de komst van de hugenoten in een periode waarin het in Europa erg onrustig was gedurende de Opstand (de Tachtigjarige Oorlog). Een geschiedkundige presentatie met een actueel tintje: “450 jaar geleden: Religieuze vluchtelingen in Europa”.

Voor de kinderen is er gelegenheid om creatief aan de slag te gaan met een kleurplaat van de Waalse Kerk.

Beide presentaties en activiteiten zijn een initiatief van de stichting Historisch Breda, die bekend staat om de cursus ‘De historie van Breda voor beginners’ en de vervolgcursus. Belangstellenden kunnen tijdens de Open Monumenten Dagen Breda meer informatie krijgen over deze cursus. Natuurlijk is er ook de mogelijkheid om zich meteen voor de cursus aan te melden die - inmiddels voor de negende keer - gehouden wordt in maart 2019, waarbij de historische Waalse Kerk als ‘collegezaal’ zal fungeren.



Catharinastraat 83 (Centrum) |Zaterdag 11.00 - 17.00 en zondag 13.00 – 17.00 uur

Lees meer

In 1429 beginnen de voorbereidingen voor de bouw van een Capucijner klooster met daarnaast een kapel, in opdracht van Johanna van Polanen, de vrouw van Engelbrecht I van Nassau. Deze kapel, gelegen in de Caeterstraete, de latere Catharinastraat, werd toegewijd aan de heilige Wendelinus van Trier, een heilige tegen besmettelijke ziekten en in 1440 in gebruik genomen. In 1535 wordt het oude Begijnhof overgebracht naar de plaats van het voormalige klooster van de Graeuwe zusters bij het Valkenberg en de St. Wendelinuskapel, eigendom van de Nassau’s. In 1590 verovert Prins Maurits Breda d.m.v. een turfschip. Breda kwam daarmee in Staatse handen en de begijnen moesten dientengevolge hun kerk afstaan. Maurits was de begijnen redelijk goed gezind, maar ingevolge een synodaal besluit van Dordrecht in 1578 hadden de Franssprekenden recht op een eigen kerk. Een belangrijke dwingende rol speelde de militaire gouverneur, Charles de Héraugière, die als Waal en Hervormde, de kerk opeiste. Het altaar en de heiligenbeelden werden verwijderd. Vijfendertig jaar bleef de St. Wendelinuskapel Waalse kerk, totdat Breda in 1625 na een uitputtend beleg voor Spinola capituleerde en de Spanjaarden er weer aan de macht kwamen. De kapel ging opnieuw deel uitmaken van het Begijnhof. In 1637 veroverde Frederik Hendrik Breda. De kerk bleef tot 1648 (Vrede van Munster) in bezit van de begijnen. Vanaf dat jaar moesten de begijnen hun kerkgebouw definitief afstaan aan de Waalse gemeente. De kerk kreeg een eigen ingang in een van de woninkjes in de Katerstraat en werd de oorspronkelijke toegang, inclusief de laat - gotische poort met de beeltenis van de Heilige Catharina, dichtgemetseld. Deze poort is nu, na geconserveerd te zijn, tegen een zijwand in de kerk achter glas te zien. Tot 1830 bleven de begijnen hier hun doden en pastoors begraven, daarna werd dit per wet verboden. Enkele grafstenen herinneren hier nog aan. De preekstoel stamt uit de 17e eeuw evenals de credoborden. Naast de preekstoel staat een luid-klok, gegoten in 1724. Voor het luiden is er een nieuwe klok gegoten, waarop als bijgevoegde tekst staat de spreuk voor de Waalse kerk ”J'affirme la vie”. Aan de kansel hangt het Hugenotenkruis, afgeleid van het Malthezerkruis (afkomstig van de Tempeliers). Een beroemd Königsorgel, gebouwd door de beroemde orgelbouwers Caspar en Ludwig König in 1761-1763 is ter begeleiding van de diensten aanwezig. In de Consistoriekamer hangt nog een Hugenotenspiegel waarin de bijbel verborgen werd. In 1975 was de kerk aan een grondige restauratie toe, die werd aangepakt onder de titel: Het Vergeet-mij-nietje van Breda. Deze restauratie was in 1983 klaar.

De Waalse Kerk is oorspronkelijk gesticht als de Sint Wendelinuskapel. Waarschijnlijk heb je nog nooit eerder gehoord van de heilige Wendelinus. Dat kan kloppen, want Breda is de enige plaats in Nederland waar hij werd vereerd.

Volgens de overlevering was Wendelinus een Ierse prins die zijn bezittingen opgaf en op bedevaart ging naar Rome. Na zijn bedevaart leefde hij als kluizenaar en veehoeder. Vanwege zijn vrome bestaan, werd hij later abt van een klooster. Zijn graf groeide uit tot een bedevaartsoord, het huidige Duitse stadje Sankt Wendel, in de omgeving van Trier.

In Breda woonde begin vijftiende eeuw een invloedrijke dame: Odilia, gravin van Salm. Haar familie was afkomstig uit de omgeving van Trier. Het was haar dochter die mocht trouwen met Engelbrecht de Eerste van Nassau. Deze Johanna van Polanen wilde een klooster stichten. Vanwege haar dood is het klooster nooit afgebouwd. Haar zoon liet wel de kapel voltooien. Deze kapel werd gewijd aan de favoriete heilige van zijn moeder en grootmoeder: Sint Wendelinus.

Wie Wendelinus wil zien, kan iets verderop terecht. In de Grote Kerk van Breda bevindt zich een van de weinige beelden van deze heilige in Nederland. Op haar familiepraalgraf staat hij achter de knielende Johanna van Polanen.

Activiteiten bij Waalse Kerk

Mijn programma

(0) Items toegevoegd

Legenda

  • InformatiepuntInformatiepunt
  • Minder goed toegankelijkMinder goed toegankelijk
  • Eten & drinkenEten & drinken
  • Rondleiding, lezing, vertellerRondleiding, lezing, verteller
  • Muziek, theater en dansMuziek, theater en dans
  • Ook leuk voor kinderenOok leuk voor kinderen

Informatie

Centrum 
Grote Markt, voor het Stadhuis

Zaterdag en zondag 10.00 - 17.00 uur

Enkele monumenten en activiteiten zijn niet toegankelijk voor mindervaliden. Dit is aangegeven met een icoontje.
Toegankelijkheid
Neem de fiets, deze kun je op vele plaatsen gratis parkeren in een openbare fietsenstalling.
Het programmaboekje is vanaf 16 augustus gratis af te halen bij onder andere het Stadskantoor, de VVV’s, de Grote Kerk, de bibliotheken en de deelnemende monumenten. 
Of download het programmaboekje hier.
ERfgoedweb Breda Goed voorbereid op stap? Ontdek meer op Erfgoedweb.
De Waalse Kerk
De Waalse Kerk 1440 tot heden
De Waalse Kerk is van oorsprong de Sint Wendelinuskapel. De verering v...
Bouwwerken
Opgraving Waalse Kerk 1979 en 1982
Voorafgaande aan restauratiewerkzaamheden kon in de Waalse kerk (vijft...
Archeologie