Open Monumentendag Breda
Klokkenroof van de beiaard van de Grote Toren

Klokkenroof van de beiaard van de Grote Toren

11/09/2019

Geschreven door Erik Gruyters

Het klokkenluidersgilde in Breda opent haar deuren weer tijdens de Open Monumenten Dagen Breda op 14 en 15 september. We spraken met voorzitter Theo Kloet over de Nassau klok in de Grote Kerk.

Torenwachter

Vroeger had de klok in een kerktoren een heel andere functie dan vandaag de dag. Het was ten eerste een herkenningspunt. Als je de toren van de Grote Kerk beklimt, kun je de toren van de kerk in Hoogstraten zien.

In de toren zat vroeger een heuse torenwachter, die zorgde voor de veiligheid in de stad bij bijv. een brand, hij moest de klok opwinden en de klok luiden. Deze wachter zat 24 uur per dag in de toren. De laatste torenwachter in Breda is in 1895 gestopt. Dit was de overgrootvader het oudste lid dat momenteel bij het klokkenluidersgilde zit. 

Naast de grote Nassau klok, zijn er nog 46 klokken die in de toren hangen. Deze zijn onderdeel van het carillon. Dit carillon wordt bespeeld door de stadsbeiaardier Paul Maasen, inmiddels 4de generatie beiaardiers. Recent is er nog een opname opgedoken, waarin de overgrootvader van Paul te horen is. 

Prüfung

Op de huidige klok staat in het groot de letter P. Dit is de P van Prüfung, wat in het Duits betekent dat de klok getest is. In de Tweede Wereldoorlog rond 1942 gingen de Duitsers op zoek naar materiaal wat ze wilden omsmelten tot oorlogsmateriaal, zoals kanonnen en granaten. Een klok is gemaakt van brons (koper en tin) en dit is een zeldzame grondstof, waar dus ook oorlogstuig mee gemaakt werd. Dat koper een zeldzame grondstof is, zien we nu nog aan de koperdieven, waar de NS veel last van heeft.

Nederland telde toentertijd 6700 klokken en er zijn uiteindelijk 4700 klokken meegenomen door de Duitsers. 

 

Waarom is de grote klok in onze toren niet meegenomen?

Er werd een list verzonnen om dit te voorkomen. Tegen de Duitsers werd gezegd dat wanneer ze de grote klok mee zouden nemen, de toren instabiel zou worden en kon instorten. Deze list werd door dus ook daadwerkelijk geloofd. De klok bleef gespaard!

Er zijn door de jaren heen wel meer klokken verdwenen. Met de stadsbrand in 1695 werd alles verwoest, maar zo is er boven de grote Nassau klok een loze ruimte, waar voorheen vijf klokken hingen. Het is niet helemaal duidelijk waarom en waar deze klokken zijn gebleven. 

De vroegere luidklok is nu te vinden in het carillon en klinkt ieder half uur. In de Waalse Kerk hangt ook een klok afkomstig uit de Grote Kerk en de klok in de Heilig Hart Kerk is ook verdwenen. In 1944 zijn er in een depot in Tilburg gelukkig een aantal klokken terug gevonden. 

Het gilde

Vroeger als de klok luidde, en dan aan beide zijden, dan betekende dit vrolijk nieuws. Werd er maar één zijde geluid, dan betekende dit gevaar, zoals brand! 

Het klokkenluidersgilde luidt handmatig de grote klok enkel op speciale gelegenheden, zoals bijvoorbeeld 4 en 5 mei, Kristalnacht, Cultuurnacht, Open Monumenten Dagen of Nassaudag. Dit zijn 30 gelegenheden per jaar in totaal. 

Op 29 oktober dit jaar zal de bevrijding van Breda worden gevierd en zal de Nassau klok luiden. Het plan is dat de klokken in de Martinustoren te Princehage en die van de Poolse kapel ook mee luiden. 

Volgend jaar op 8 mei 2020 dan  wordt er internationaal stilgestaan dat het 75 jaar geleden is dat heel Europa was bevrijd van de Tweede Wereldoorlog. Er is een Engels initiatief (www.veday75.org) om op die dag om 19.00 uur ’s avonds zoveel mogelijk klokken te laten luiden in Europa! Onze Grote Klok zal dan ook luiden.

Wil je op 14 of 15 september de toren van de Grote Kerk beklimmen en de Nassau klok van dichtbij zien? Kijk op de website van Open Monumenten Dagen Breda voor meer informatie: https://www.openmonumentendagbreda.nl/aanbod/torenbeklimming-grote-kerk/


Over Erik Gruyters (39): 

Woonachtig aan het mooiste stukje singel van Breda, fervent NAC supporter, Bourgondiër én vindt het leuk om artikelen te schrijven. Hij is gek op Breda en schrijft vrijwillig voor Breda Nieuws, als hij niet op zijn racefiets zit. Voor de Open Monumenten Dagen Breda gaat hij op pad om over een aantal mooie historische locaties een artikel te schrijven.




Mijn programma

(0) Items toegevoegd

Informatie

Centrum 
Grote Markt, voor het Stadhuis

Zaterdag en zondag 10.00 - 17.00 uur

Enkele monumenten en activiteiten zijn niet toegankelijk voor mindervaliden. Dit is aangegeven met een icoontje.
Toegankelijkheid
Neem de fiets, deze kun je op vele plaatsen gratis parkeren in een openbare fietsenstalling.
Het programmaboekje is vanaf half augustus gratis af te halen bij onder andere het Stadskantoor, de VVV’s, de Grote Kerk, de bibliotheken en de deelnemende monumenten. 
Of download het programmaboekje via deze website (klik hier)